Áhrif nærri 50 ára starfs Jarðhitaskóla GRÓ: fjárfesting í fólki sem skilar árangri
Áhrif nærri 50 ára starfs íslenskra stjórnvalda til að efla og stuðla að þróun jarðhita víðs vegar um heiminn í gegnum Jarðhitaskóla GRÓ voru í brennidepli á fyrsta viðburði af fjórum um áhrif GRÓ skólanna. Viðburðurinn fór fram 5. nóvember 2025 í hátíðarsal Háskóla Íslands og er upptaka af honum aðgengileg á netinu.
Dr. Silja Bára Ómarsdóttir, rektor Háskóla Íslands, bauð þá rúmlega 120 gesti sem voru viðstaddir velkomna auk þá nærri 700 sem fylgdust með á netinu. Hún vakti athygli á því að margir fyrrum nemendur GRÓ skólanna hafi, eftir útskrift, fengið styrk til að ljúka meistara- og doktorsnámi við Háskóla Íslands sem styrkir tengslanet og alþjóðlegt orðspor skólans.
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra hleypti viðburðaröðinni af stokkunum. Hún ræddi áhrif GRÓ skólanna fjögurra, sem starfa á sviði jarðhita, sjávarútvegs, landgræðslu og jafnréttis. Í heildina hafa 1.839 nemendur frá meira en 100 löndum útskrifast úr skólum GRÓ. Hún sagði markmið viðburðaraðarinnar vera að varpa ljósi á jákvæð áhrif sem nemendur GRÓ skólanna hafa haft í sínum heimalöndum eftir útskrift.
„Það eru ótal dæmi um áhrif nemenda GRÓ í heimalöndum sínum og víðar Við Íslendingar getum verið stolt af að hafa leikið þar hlutverk með stuðningi okkar við nemendur og stofnanir þeirra“ sagði ráðherrann. Hún nefndi sérstaklega hlutverk Jarðhitaskóla GRÓ í að styðja þróun jarðhita í löndum á borð við Kenía, Kína, El Salvador, Indónesíu og Filippseyjar.
„Í kjarna þróunarsamvinnu býr einföld hugsjón: að sameiginleg mennska okkar bindi okkur saman og að framfarir einnar þjóðar efli okkur öll. Þróunarsamvinna er fjárfesting í sameiginlegum réttindum og frelsi allra, sem færir okkur nær stöðugri, réttlátari, sjálfbærari og friðsælli heimi. Áskoranir samtímans, hvort sem um er að ræða loftlagsbreytingar, heilbrigði úthafanna, hnignun vistkerfa eða viðvarandi ójöfnuð, kalla á aukna alþjóðlega samvinnu, ekki minni“ sagði hún.
Getuuppbygging lykill að árangri Kenía á sviði jarðhita
Kenía er í dag í 6. sæti á heimsvísu þegar kemur að uppsettu afli sem knúið er af jarðhita og er landið viðurkennt sem leiðandi afl í þróun jarðhita. Jarðhiti stendur undir 47% af raforkuframleiðslu landsins og er stærsta uppspretta hreinnar orku í orkuframleiðslu þess. Kenía er stærsti einstaki samstarfsaðili Jarðhitaskólans en yfir 160 sérfræðingar hafa útskrifast þaðan frá árinu 1982.
Peter Maina, frá Kenía sem sótti Jarðhitaskólann árið 2022 og sem stundar nú nám á doktorsstyrk frá GRÓ, greindi frá jarðhitauppbyggingu Kenía. Hann sagði Jarðhitaskólann hafa haft ótrúleg áhrif í heimalandi hans. „Þessi árangur varð ekki fyrir tilviljun“ sagði hann. „Hann er afrakstur markvissrar fjárfestingar í mannauði studdri af samstarfsaðilum eins og GRÓ GTP og ríkisstjórn Íslands.“
Hann sagði að árangur Kenía í jarðhitauppbyggingu byggi á fjórum lykilstoðum: skuldbindingu stjórnvalda, öflugu samstarfi stofnana, aðgengi að nútímatækni og áherslu á sjálfbærni. „Grunnurinn, eða límið, sem heldur þessu öllu saman er þekkingaruppbygging. Tækni án fólks er vannýtt tækifæri. Í gegnum árin hefur samstarf Kenía og Íslands tryggt að okkar fólk sé í farabroddi jarðhitauppbyggingar“ sagði Peter Maina.
Fólk í fararbroddi árangurs í Kenía
Frá árinu 2005 hafa Jarðhitaskólinn og samstarfsstofnanir hans í Kenía haldið árleg stutt námskeið þar sem yfir 400 kenískir sérfræðingar hafa hlotið þjálfun. Maina útskýrði að áhrif námskeiðanna nái út fyrir landsteinana; meira en 450 þátttakendur frá Eþíópíu, Tansaníu, Djíbútí, Úganda, Madagaskar, Malaví og fleiri Afríkulöndum hafa sótt námskeiðin. Margir útskrifaðir nemar gegni nú lykilstöðum í Keníu: innan raforkufyrirtækisins KenGen, jarðhitaþróunarfyrirtækisins GDC, orkumálaráðuneytisins og annarra helstu stofnana.
„Þegar öllu er á botninn hvolft þá byggir árangur Kenía í jarðhitauppbyggingu á fólki. Vísindamennirnir, verkfræðingarnir og tæknimennirnir okkar, sem margir hverjir hafa hlotið þjálfun á Íslandi, hafa skapað menningu nýsköpunar og lausnamiðaðrar hugsunar. Þeir hafa umbreytt þekkingu í aukna hagsæld þjóðarinnar og blásið metnaði í brjóst næstu kynslóðar jarðhitasérfræðinga. Þetta er raunverulegt afl Jarðhitaskóla GRÓ; hann er ekki bara bara orkan sem verður til vegna hans, heldur einnig mannlega orkan sem skólinn leysir úr læðingi“ sagði Maina.
Maina vakti athygli á að í Austur-Afríku væri enn ónýttur jarðhiti sem gæti veitt hreinni og áreiðanlegri orku til milljóna manna. Í því samhengi nefndi hann Eþíópíu, Tansaníu, Djibútí, Úganda og Malaví, sem eru jafnframt samstarfslönd GRÓ GTP. „Sagan af árangri Kenía á sviði jarðhita er fyrst og fremst saga fólks sem hefur valdeflst í gegnum þekkingu og samvinnu og deilir framtíðarsýn um hreinni og sjálfbærari heim. GRÓ GTP hefur verið brúin sem gerði þetta mögulegt, tengdi íslenska sérfræðiþekkingu við afrískan metnað, breytti möguleika í árangur, og lagði grunn að svæðisbundinni byltingu í jarðhita. Að fjárfesta í fólki er öflugasta sjálfbæra orkan“ sagði hann að lokum.
Fyrsti nemi Jarðhitaskólans frá 1979 meðal þeirra sem deildu reynslu sinni
Í myndbandi um áhrif Jarðhitaskólans sögðu fyrrverandi nemar frá því hvernig námið hafði nýst þeim í stöfum sínum heima fyrir. Þeirra á meðal var Agnes Reyes, sem var önnur af tveimur fyrstu nemendum skólans. sem bæði voru frá Filippseyjum og sem sóttu sex mánaða námið árið 1979. Reyes lagði áherslu á hversu mikilvægur stuðningur Jarðhitaskólans hafi verið á hennar starfsferli, bæði meðan á náminu stóð og eftir útskrift. Með þekkinguna sem hún öðlaðist á Íslandi í farteskinu varð hún eitt af stærstu nöfnum í alþjóðlega jarðhitageiranum. Hún starfar enn í dag, 70 ára gömul, og hefur nýlega stofnað eigið ráðgjafafyrirtæki á sviði jarðhitarannsókna.
Áhrif GRÓ GTP á getuuppbyggingu
Bjarni Richter, forstöðumaður Jarðhitaskóla GRÓ, stýrði pallborðsumræðum með þremur nemendum Jarðhitaskólans: Nursanty Elisabeth Banjarnahor, doktorsstyrkþega GRÓ GTP frá Indónesíu, Alvaro Josué Campos Ramos, mastersstyrkþega GRÓ GTP frá El Salvador og Daryl Eastman James frá Dóminíku sem sótti 6 mánaða námið í ár. Þau deildu öll sinni reynslu og sögðu frá því hvernig GRÓ GTP hefur hjálpað til við þróun jarðhita í þeirra heimalöndum.
Ramos sagði námið hafa haft umbreytandi áhrif á jarðhitageirann í El Salvador. Alls hafa 49 sérfræðingar frá landinu útskrifast úr 6 mánaða námi Jarðhitaskóla GRÓ og nær fjórðungur raforku landsins kemur nú frá jarðhita. Hann sagði að þjálfun Jarðhitaskóla GRÓ hefði styrkt LaGeo, opinbera jarðhitafyrirtæki landsins, með því að tryggja vel menntaðan mannauð sem getur stýrt og stækkað jarðhitasvæði landsins. Hann deildi einnig persónulegri reynslu sinni frá 6 mánaða námi Jarðhitaskólans árið 2023: „Ég lærði að beita greiningarreiknirita sem greinir örskjálfta sem nýtist til vöktunar á jarðhitasvæðum. Með því að bæta aðferðafræðina tókst okkur að stytta úrvinnslutímann og bæta nákvæmni í staðsetningu skjálfta sem hjálpaði okkur að skilja betur hringrás vökva á svæðunum okkar. Þetta er dæmi um hvernig þjálfun í Jarðhitaskóla GRÓ skilar sér í umbótum heima fyrir.“
Banjarnahor sagði samstarfið við GRÓ hafa skipt sköpum fyrir þróun jarðhita í Indónesíu, bæði hvað varðar þróun tækni og eflingu stofnana. „Á síðustu fjórum áratugum hafa meira en 50 sérfræðingar frá Indónesíu hlotið þjálfun á Íslandi í forðafræði, nýtingu, leit og umhverfisstjórnun. Þessi þekking hefur gert fyrirtækjum á borð við Geo Dipa Energi og Pertamina Geothermal Energy kleift að bæta hönnun, rekstur og eftirlit“ sagði hún.
James er sjötti neminn frá Dóminíku sem sækir Jarðhitaskólann, en samstarf við landið hófst árið 2010. Hann segir dóminíska nemendur hafa hlotið þjálfun á fimm sérhæfðum sviðum jarðhita og að þarlend stjórnvöld stefni að því að opna sína fyrstu jarðhitavirkjun í lok árs 2025. Hann segir að Dóminíka verði þar með fyrsta enskumælandi landið á svæðinu til þess að setja upp jarðhitavirkjun og vonar að það verði til þess að ryðja brautina fyrir önnur lönd í Karíbahafinu. „Við ættum að safna eins miklum gögnum og þekkingu og unnt er til þess að deila með nágrannaríkjum sem munu líklegast lenda í sömu áskorunum og við“ segir James.
Bæði Banjarnahor og Ramos sögðu að þekkingin sem aflað hefði verið í gegnum GRÓ GTP hefði leitt til sérhæfðrar þjálfunar heima fyrir. Í tilfelli El Salvador hefur GRÓ GTP gegnt lykilhlutverki í þessum efnum: „Þjálfaðir sérfræðingar styrkja stofnanir og þær stofnanir leggja síðan sitt af mörkum til svæðisbundinnar forystu í sjálfbærri orku. El Salvador hefur orðið leiðandi hvað varðar þróun jarðhita á svæðinu með því að hýsa stuttnámskeið og jarðhitadiplómunám fyrir Rómönsku Ameríku. Þessi námskeið sameina sérfræðinga víðs vegar að úr Rómönsku Ameríku og Karíbahafinu og hafa í raun gert landið að miðstöð þekkingarmiðlunar á sviði jarðhita þar sem útskrifaðir nemar GTP miðla þekkingu. Staða El Salvador á sviði jarðhita sýnir hvernig sú þekking sem fæst hjá Jarðhitaskólanum getur viðhaldist í stofnunum ríkja og tryggt langtímaáhrif“ segir Ramos.
Mat á áhrifum GRÓ-nema
Nína Björk Jónsdóttir, forstöðumaður GRÓ Þekkingarmiðstöðvar þróunarsamvinnu, lokaði viðburðinum og kynnti niðurstöður úttektar sem fyrirtækið GOPA gerði árið 2024 á áhrifum starfs GRÓ skólanna fjögurra á árunum 2018-2023. Hún greindi frá ýmissi tölfræði um áhrif náms í GRÓ skólunum sem fram kom í svörum útskrifaðra nemenda; 73% segja námið hafa tryggt þeim framgang í starfi, rúm 80% hafa miðlað þekkingu sem þau hlutu í náminu til annarra, rúm 65% stundað rannsóknir, um 50% þróað nýjar lausnir eða sett af stað verkefni og önnur 50% veitt ráðgjöf í sínum samfélögum. Rúm 35% fyrrum nema hafa veitt ráðgjöf við mótun stefnu og lagasetningu. Þetta, auk annarra áhugaverðra niðurstaðna, má finna í úttektarskýrslu GOPA um áhrif GRÓ skólanna árin 2018-2023.
Nína þakkaði öllum þeim fjölmörgu sem hafa starfað fyrir Jarðhitaskólann eða stutt starf hans með öðrum hætti á þeirri tæpu hálfu öld sem skólinn hefur starfað, þ.m.t. fjórum forstöðumönnum Jarðhitaskólans sem voru viðstaddir. Á næsta viðburði í viðburðaröðinni, sem haldin er í samstarfi GRÓ, utanríkisráðuneytisins og Alþjóðastofnunar Háskóla Íslands, verður kastljósinu beint að áhrifum Sjávarútvegsskóla GRÓ og mun í kjölfarið verða fjallað um Jafnréttisskóla og Landgræðsluskóla GRÓ.