Sjávarútvegsskóli GRÓ: Fjárfesting í fólki skilar árangri
Sjávarútvegsskóli GRÓ hefur verið í lykilhlutverki við að stuðla að sjálfbærum fiskveiðum frá stofnun skólans árið 1997. Á viðburði sem fram fór 4. febrúar á Akureyri sögðu nemendur frá því hvernig námið hefur stutt þau í vinnu þeirra við að efla sjálfbæran sjávarútveg í þeirra heimalöndum. Viðburðurinn var annar af fjórum opnum fundum sem GRÓ og utanríkisráðuneytið standa fyrir í vetur í samstarfi við Alþjóðamálastofnun Háskóla íslands undir yfirskriftinni Frá þekkingu til þróunaráhrifa. Upptöku af viðburðinum má finna hér.
Dr. Áslaug Ásgeirsdóttir, Rektor Háskólans á Akureyri, bauð þá rúmlega 60 gesti er voru viðstaddir velkomna auk þá nærri 200 sem fylgdust með á netinu víðsvegar frá heiminum. Rektor sagði nemendur auðga fræðasamfélagið á Akureyri með visku sinni og reynslu og að skólinn væri stoltur af að hafa tekið þátt í starfsemi skólans frá upphafi.
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra lagði áherslu á það í ræðu sinni að þróunarsamvinna væri lykildrifkraftur velmegunar, öryggis og sjálfbærni og minntist á að ekki er nema hálf öld frá því að Ísland tók í síðasta sinn á móti þróunaraðstoð en sé nú í hópi auðugustu þjóða heims. Ráðherra sagðist jafnframt vera stolt af því að Ísland sé að gefa í frekar en skera niður er kemur að stuðningi til þróunarsamvinnu. Það sé mikilvægt, ekki síst nú á tímum þegar margar stórar framlagsþjóðir séu að breyta áherslum og skera niður fjármagn til málaflokksins. Þá lagði hún áherslu á mikilvægi þess að beina kastljósinu að árangri af þróunarsamvinnu, ekki síst á tímum upplýsingaóreiðu. sagði Þorgerður.
Þá lagði hún áherslu á að málefni hafsins væru lykilatriði í stefnu íslenskra stjórnvalda sem endurspegli hversu mjög landið reiðir sig á sjálfbæra nýtingu auðlinda hafsins. Hún undirstrikaði einnig mikilvægt hlutverk sjávarafurða í að efla fæðuöryggi á heimsvísu, jafnframt því sem hún varaði við þeim alvarlegu áskorunum sem höf heimsins standa frammi fyrir. „Við starfrækjum Sjávarútvegsskóla GRÓ sem stefnumarkandi fjárfestingu sagði hún.
Árangur út um allan heim
Alls hafa 1.858 nemendur frá meira en 100 löndum lokið námi í GRÓ skólunum fjórum, sem auk sjávarútvegs, starfa á sviðum jafnréttis, jarðhita og landgræðslu. Rúmlega 500 hafa útskrifast frá Sjávarútvegsskóla GRÓ. Mörg þeirra eru nú í leiðtogastöðum í sínum heimalöndum og standa á framlínunni er kemur að því að stuðla að sjálfbærri nýtingu fiskiauðlinda.
Í myndbandi um áhrif Sjávarútvegsskóla GRÓ var farið yfir sögu skólans og nemendur sögðu frá því hvernig námið hefur gagnast þeim, stofnunum þeirra og heimalöndum. Myndböndin komu frá fyrrum nemum í Jamaíku, nokkrum löndum í vestur Afríku og frá löndunum í kringum Viktoríuvatn. Frásagnirnar undirstrikuðu að námið efldi ekki aðeins eigin getu þátttakenda heldur breytti einnig sýn þeirra á ýmis málefni tengd sjávarútvegi. Jafnframt veitti það þeim reynslu og þekkingu sem þau geta miðlað áfram til samstarfsfólks síns og haft þannig veruleg áhrif á stefnumótun.
GRÓ Skólarnir: drifkraftur breytinga
Aðalræðumaður á viðburðinum var Dr. Anthony Taabu-Munyaho frá Úganda, sem sótti Sjávarútvegsskólann árið 2004 og fékk í kjölfarið styrk til að ljúka doktorsnámi á Íslandi. Hann deildi sinni persónulegu sögu og lýsti því hvernig dvöl hans í skólanum gerði honum kleift að vaxa í starfi og ná árangri. Hann hóf starfsferil sinn sem sjálfboðaliði hjá Fiskirannsóknarstofnun Úganda (NaFIRRI), en fékk fast starf hjá stofnuninni eftir þátttöku sína í Sjávarútvegsskóla GRÓ. Að loknu doktorsprófi frá Háskóla Íslands tók hann við viðamiklum rannsóknum og síðar tók hann við sem forstjóri hjá NaFIRRI, sem annast rannsóknir á fiskiauðlindum í Úganda. Síðar varð hann framkvæmdastjóri svæðisbundinna fiskveiðisamtaka þar sem löndin þrjú sem deila Viktoríuvatni, Úganda, Tansanía og Kenía, samræma stjórnun og nýtingu auðlinda vatnsins.
Dr. Taabu gaf góða yfirsýn yfir þær áskoranir sem löndin þrjú standa frammi fyrir varðandi sjálfbæra nýtingu vatnsins og hvernig rannsóknarverkefni GRÓ nema frá löndunum þremur hafa hjálpað við að takast á við þær áskoranir. Hann sagði dvöl sína á Íslandi hafa mótað sig faglega og persónulega.
Dr. Taabu hefur jafnframt hlotið stuðning frá Sjávarútvegsskóla GRÓ til að sækja fjölmargar ráðstefnur þar sem hann hefur kynnt rannsóknarniðurstöður sínar. Í lok ræðu sinnar ítrekaði hann mikilvægi GRÓ skólanna og sagði stuðning skólans ekki vera eitt afmarkað verkefni heldur samfellt ferðalag tækifæra og seiglu. „Skólarnir séu þannig drifkraftur breytinga en ekki endastöð“ sagði hann.
Mikilvægt hlutverk GRÓ FTP til að stuðla að sjálfbærri nýtingu Viktoríuvatns
Dr. Taabu gaf yfirlit yfir Viktoríuvatn, sem er heimsins stærsta landlukta veiðivatn, en heildarafli úr vatninu er um 1 milljón tonn árlega, sem er ekki svo langt frá heildarafla Íslands. Alls starfa um 220.000 manns við veiðarnar en vatnið veitir yfir fjórum milljónum manna atvinnu.
Um 100 nemendur hafa komið í Sjávarútvegsskóla GRÓ frá löndunum í kringum Viktoríuvatn. Dr. Taabu sagði frá þeirri miklu breytingu er orðið hefur á löndun úr vatninu sem og hvernig fjölbreyttar áskoranir líkt og ofveiði, notkun ólöglegs veiðibúnaðar, veiði á ungum fiski, aukið veiðiálag og mengun hafa áhrif á vatnið. Ýmsar aðrar ógnir steðja að vatninu eins og loftslagsbreytingar og sveiflur í hæð vatnsyfirborðs.
Dr. Taabu sagði frá því hvernig löndin þrjú hafa notað ólíkar aðferðir við stjórnun auðlinda vatnsins og hvernig áherslan sé að aukast á samvinnu byggt á vísindum. Rannsóknir sem gerðar hafa verið í Sjávarútvegsskóla GRÓ hafi hjálpað sérfræðingum að skilja stöðu fiskistofnanna sem og hvernig best sé að stjórna auðlindinni á sjálfbærari máta. „Með yfir 500 útskrifaða nema frá öllum heiminum, þar af rúmlega helming frá Afríku og nærri 10% sem hafa farið áfram í meistara- eða doktorsnám, er ljóst að áhrif Sjávarútvegsskóla GRÓ á hnattræna og afríska getuuppbyggingu í sjávarútvegi er óumdeild,“ sagði Dr. Taabu þegar hann lauk máli sínu.
Hægt að draga lærdóm af reynslu Íslands í Karabíska hafinu og Kyrrahafinu
Þór Ásgeirsson, forstöðumaður Sjávarútvegsskóla GRÓ, stjórnaði pallborðsumræðum þar sem Annakay Crawford, frá Jamaíku og Solomon Haeremai, frá Papúa Nýju Gíneu, sem bæði stunda nú nám við skólann, auk dr. Olanrewaju Femi Olagunja, fyrrverandi nemandi skólans frá Nígeríu sem einnig lauk doktorsprófi á skólastyrk frá GRÓ FTP, ræddu hvað Ísland hefur fram að bjóða þeim löndum sem eru að þróa sinn sjávarútveg, sem og hvaða reynslu nemarnir hafa öðlast hér á landi.
Annakay Crawford ræddi stjórnun sjávarútvegs í Karabíska hafinu en þar deila 30 lönd nokkrum verðmætum fiskistofnum. Löndin vinna saman í gegnum svæðisbundin fiskveiðisamtök ( Carribean Regional Fisheries Mechanism) við að tryggja ábyrga notkun sjávarauðlinda á svæðinu. Crawford sagði einkum lærdómsríkt að læra um hvernig stjórnun fiskveiða er byggð í lög á Íslandi.
„Stjórnun fiskveiða verður að byggja á kerfi sem gerir tilkynningarskyldu að grundvallarreglu. Á Íslandi er ekki hægt að vinna fisk án þess að tilkynna um aflann. Það er ekki hægt að landa án þess tilkynna. Þú getur ekki flutt kvóta án þess að það sé tilkynnt. Þetta eru ekki einungis hugmyndir um góðar starfsvenjur, heldur stjórnunarkerfi sem eru bundin í lög og framkvæmd í gegnum opinbera stjórnsýslu,“ sagði Crawford. Þessa nálgun telur hún að megi yfirfæra á Karabíahafssvæðið. Hún bendir á að stefnan til að stjórna fiskveiðum á sjálfbæran hátt sé traust, en enn vanti sterk og samræmd gagnakerfi, auk samþættingar í laga- og stofnanafyrirkomulagi.
Dr. Lanre talaði um þá akademísku reynslu sem hann öðlaðist sem styrkþegi GRÓ. Hann taldi þá reynslu einnig hafa auðgað íslenska fræðasamfélagið sem hann var hluti af í Háskóla Íslands. „sagði Dr. Lanre um leið og hann undirstrikaði það hvernig íslenskt fræðasamfélagið stækkar með þátttöku sinni í GRÓ skólunum fjórum.
Solomon Haeremai frá Papúa Nýju Gíneu ræddi þá þætti sem heimaland hans gæti nýtt til að bæta sjálfbærni smáútgerða. Hann sér einnig tækifæri til að efla núverandi stjórnarkerfi fiskveiða og bæta gæði afurða sjávarútvegsins. „Það stjórnunarkerfi sem veitti mér mestan innblástur í gegnum námið við Sjávarútvegsskóla GRÓ er kvótakerfið og uppboðsmarkaðurinn, sem stuðla að auknu verðmæti og gæðum afurða til að mæta eftirspurn markaðarins og skapa forsendur fyrir ánægju bæði sjómanna og neytenda.“ Hann útskýrði jafnframt hvernig bætt fiskveiðistjórnun og styrking stjórnunaraðgerða getur aukið verðmæti afurða og bætt rekjanleika, þannig að bæði sé hægt að mæta kröfum markaðarins og tryggja ánægju neytenda.
Ytra mat undirstrikar áhrif GRÓ skólanna
Nína Björk Jónsdóttir, forstöðumaður GRÓ—Þekkingarmiðstöð þróunarsamvinnu, lokaði viðburðinum og þakkaði öllum nemendum sem höfðu deilt sögu sinni. Hún minntist á það að upplýsingar um þróunaráhrif GRÓ skólanna fjögurra megi finna í nýlegri úttekt sem gerð var af þýska ráðgjafarfyrirtækinu GOPA. Þá þakkaði hún starfsfólki Sjávarútvegsskóla GRÓ yfir næstum þriggja áratuga langa sögu skólans, að meðtöldum tveimur forstöðumönnum hans, Tuma Tómassyni og Þór Ásgeirssyni, fyrir gott starf sem og Hafrannsóknarstofnun sem hefur hýst skólann um árabil.
